عفونت گوش در کودکان یکی از شایع‌ترین بیماری‌های دوران نوزادی و کودکی است که معمولا به‌دنبال سرماخوردگی و عفونت‌های تنفسی ایجاد می‌شود. از آنجا که نوزادان و کودکان خردسال توانایی بیان احساس درد خود را ندارند، شناخت دقیق نشانه‌ها و رفتارهای ناشی از التهاب گوش اهمیت فراوانی دارد. علائمی مانند بی‌قراری مداوم، تب، دست زدن مکرر به گوش، اختلال خواب و کاهش شنوایی موقت از هشدارهای اصلی این بیماری هستند.
آشنایی به‌موقع با این نشانه‌ها به شما کمک می‌کند تا با اقدام درمانی سریع و مناسب، از بروز عوارض شنوایی و پیشرفت عفونت در کودک پیشگیری نمایید.
عفونت گوش در کودکان و نوزادان چیست و چرا ایجاد می‌شود؟
عفونت گوش در کودکان و نوزادان یک مشکل شایع است که معمولا پس از سرماخوردگی، گلودرد یا عفونت‌های ویروسی دستگاه تنفسی ایجاد می‌شود. در بسیاری از موارد، عفونت در گوش میانی رخ می‌دهد؛ یعنی فضای پشت پرده گوش که می‌تواند با تجمع مایع، التهاب و درد همراه باشد. به این وضعیت در اصطلاح پزشکی، اوتیت میانی نیز گفته می‌شود.
نوزادان و کودکان خردسال بیشتر از بزرگسالان در معرض عفونت گوش قرار دارند. دلیل اصلی عفونت گوش کودکان، کوچک‌تر و افقی‌تر بودن لوله استاش است. لوله استاش مسیر ارتباطی بین گوش میانی و پشت بینی است و وظیفه دارد فشار داخل گوش را تنظیم کند. هنگامی که این مسیر در اثر سرماخوردگی یا التهاب بینی مسدود شود، مایع و ترشحات در گوش میانی جمع می‌شوند و شرایط برای رشد ویروس یا باکتری فراهم می‌شود.
از جمله مهم‌ترین دلایل ایجاد عفونت گوش نوزاد می‌توانیم موارد زیر را نام ببریم:
- ابتلا به سرماخوردگی، آنفلوآنزا یا عفونت ویروسی تنفسی
- التهاب گلو، لوزه‌ها یا سینوس‌ها
- تجمع مخاط و ترشحات در پشت بینی
- آلرژی و گرفتگی مداوم بینی
- قرار گرفتن کودک در معرض دود سیگار
- شیر خوردن نوزاد در حالت کاملاً خوابیده
- حضور در مهدکودک و تماس نزدیک با کودکان بیمار
- سابقه ابتلای مکرر به عفونت گوش در خانواده
تب و عفونت گوش کودک می‌تواند یک گوش یا هر دو گوش کودک را درگیر کند. شدت علائم نیز در نوزادان، کودکان نوپا و کودکان بزرگ‌تر متفاوت است. برای مثال، نوزاد نمی‌تواند درد گوش خود را بیان کند و معمولا با گریه، بی‌قراری، بدخوابی یا کم شدن میل به شیر خوردن واکنش نشان می‌دهد. به همین علت نیز شما باید قبل از هر چیز با علت عفونت گوش کودکان آشنا شوید.
گوش‌درد و کشیدن گوش، شایع‌ترین نشانه عفونت گوش در کودک
گوش درد کودک یکی از مهم‌ترین علائم عفونت گوش در کودکان است. این درد معمولا به‌دلیل التهاب و افزایش فشار مایع در پشت پرده گوش ایجاد می‌شود. کودکانی که توانایی صحبت کردن دارند، ممکن است از درد، سوزش، احساس گرفتگی یا سنگینی گوش شکایت کنند. با این حال، تشخیص گوش‌درد در نوزادان و کودکان کم‌سن دشوارتر است، زیرا آن‌ها نمی‌توانند محل درد خود را توضیح دهند.
کودک ممکن است برای کاهش ناراحتی، گوش خود را بکشد، لمس کند یا مرتب سرش را به یک سمت قرار دهد. این رفتار به‌تنهایی نشانه قطعی عفونت گوش نیست. گاهی رویش دندان، خارش پوست، وجود جرم گوش یا عادت رفتاری نیز باعث کشیدن گوش می‌شود. اما اگر کشیدن گوش همراه با تب، گریه، بی‌قراری یا کاهش اشتها باشد، احتمال عفونت گوش بیشتر می‌شود.
نشانه‌های عفونت گوش در کودکان که معمولا با درد گوش همراه هستند، عبارت‌اند از:
- گریه ناگهانی یا شدید، به‌ویژه هنگام خوابیدن
- لمس کردن، مالیدن یا کشیدن مکرر یک یا هر دو گوش
- بی‌قراری غیرعادی و سخت آرام شدن کودک
- شکایت از درد یا احساس پری در گوش
- بدتر شدن درد هنگام دراز کشیدن
- بیدار شدن چندباره کودک در طول شب
- کاهش تمرکز یا کم‌حوصله شدن در کودکان بزرگ‌تر
- امتناع از شیر خوردن، غذا خوردن یا جویدن
تب، بی‌قراری و گریه مداوم نوزاد هنگام عفونت گوش
در بررسی علائم عفونت گوش کودک باید بدانید تب و بی‌قراری از علائم عمومی و مهم عفونت گوش در کودکان و به‌ویژه نوزادان هستند. در نوزادان و کودکان کم‌سن که هنوز توانایی صحبت کردن ندارند، واکنش به درد و التهاب گوش معمولا با تغییرات رفتاری نشان داده می‌شود. تب ممکن است خفیف باشد یا در موارد عفونت حاد به بیش از ۳۸ درجه سانتی‌گراد برسد. این تب پاسخ طبیعی سیستم ایمنی بدن کودک به عامل بیماری‌زا است.
علاوه بر تب، گریه‌های طولانی، غیرقابل کنترل و ناگهانی نوزاد که با روش‌های معمول مانند در آغوش گرفتن یا تغذیه آرام نمی‌شود، می‌تواند نشانه عفونت گوش باشد. این بی‌قراری اغلب در طول شب یا هنگام دراز کشیدن تشدید می‌شود، زیرا تغییر وضعیت سر باعث افزایش فشار مایع در گوش میانی و در نتیجه شدت گرفتن درد می‌گردد. در صورت مشاهده تب همراه با بی‌قراری شدید، معاینه دقیق گوش کودک توسط پزشک الزامی است.
پس قبل از این‌که بخواهید از خدمات ویزیت متخصص اطفال در منزل استفاده کنید، بسیار مهم است که این علائم را به دقت ارزیابی کنید.
کاهش شنوایی موقت و واکنش ندادن کودک به صداها
کاهش شنوایی موقت یکی از نشانه‌های شایع عفونت گوش در کودکان است که در اثر تجمع مایع و مخاط در پشت پرده گوش رخ می‌دهد. این مایع مانع از ارتعاش و انتقال طبیعی امواج صوتی به گوش داخلی می‌شود و در نتیجه کودک صداها را به شکل خفه یا با وضوح کمتری می‌شنود. شما ممکن است متوجه شوید که فرزندتان به صدا زدن نام خود واکنش نشان نمی‌دهد، صدای تلویزیون یا وسایل صوتی را بیش از حد معمول بالا می‌برد یا در محیط‌های شلوغ دچار کاهش توجه و گیجی می‌شود.
در نوزادان، این مسئله معمولا با عدم چرخش سر به سمت صداهای ناگهانی یا چهره والدین قابل تشخیص است. این کاهش شنوایی در اغلب موارد پس از بهبود التهاب و تخلیه کامل مایع از بین می‌رود، اما در صورت تداوم بیش از چند هفته علائم عفونت گوش نوزاد، پیگیری توسط پزشک جهت پیشگیری از تاخیر در رشد گفتاری ضروری است.
ترشح زرد، سفید یا چرکی از گوش کودک چه معنایی دارد؟
خروج هرگونه ترشح از گوش کودک نشانه‌ای مهم است و نیاز به توجه فوری دارد. در حالت عادی، گوش فقط جرم طبیعی (موم گوش) با رنگ زرد روشن تا قهوه‌ای تولید می‌کند که چسبنده و خشک است. اما ترشحات غیرعادی که به صورت مایع روان، غلیظ یا بدبو از مجرای گوش خارج می‌شوند، یکی از نشانه های عفونت گوش نوزاد به شمار می‌آید.
در بیشتر موارد، خروج ترشح گوش کودک به این معنی است که فشار مایع و عفونت در گوش میانی به پرده گوش فشار وارد کرده و باعث ایجاد سوراخ یا پارگی بسیار ریز در آن شده است. خروج این مایع اغلب باعث کاهش ناگهانی درد گوش کودک می‌شود، اما روند درمان باید بلافاصله زیر نظر پزشک انجام گیرد. از جمله مهم‌ترین انواع ترشحاتی که نشان‌دهنده عفونت گوش در کودکان هستند، می‌توانیم موارد زیر را نام ببریم:
- ترشح چرکی زرد یا مایل به سبز: نشانه عفونت باکتریایی حاد در گوش میانی یا مجرای گوش خارجی است.
- ترشح سفید یا بی‌رنگ و شفاف: معمولا نشان‌دهنده تجمع مایع، حساسیت یا مراحل اولیه عفونت ویروسی است.
- ترشح خونی یا قهوه‌ای تیره: می‌تواند ناشی از آسیب فیزیکی به مجرای گوش یا پارگی جزئی پرده گوش باشد.
- ترشح بدبو و مداوم: نشانه عفونت پیشرفته یا وجود جسم خارجی کوچک در مجرای گوش کودک است.
اختلال خواب، کاهش اشتها و مشکل در شیر خوردن نوزاد
عفونت گوش در کودکان تاثیر مستقیمی بر الگوی خواب و تغذیه نوزادان و کودکان خردسال دارد. هنگامی که کودک دراز می‌کشد، جریان خون و فشار مایع در گوش میانی افزایش می‌یابد. این تغییر وضعیت باعث تشدید درد گوش و در نتیجه بیدار شدن‌های مکرر، بدخوابی و بی‌قراری شبانه می‌شود.
از سوی دیگر، عمل مکیدن پستان یا شیشه شیر و همچنین بلعیدن غذا، باعث حرکت عضلات فک و تغییر فشار در لوله استاش می‌گردد. این تغییر فشار در گوش ملتهب، درد ناگهانی و شدیدی ایجاد می‌کند. بنابراین نوزاد ممکن است پس از چند مکش کوتاه، سینه یا شیشه را پس بزند و از تغذیه امتناع کند.
کاهش اشتها همراه با خستگی ناشی از کم‌خوابی، کودک را بهانه‌گیر و کم‌طاقت می‌کند. توجه به این تغییرات رفتاری در نوزادانی که هنوز زبان باز نکرده‌اند، به تشخیص زودهنگام عفونت گوش کمک می‌کند. همچنین در این شرایط، بهترین گزینه برای شما استفاده از خدمات ویزیت کودک در منزل خواهد بود.
علائم عفونت گوش میانی، خارجی و داخلی در کودکان چه تفاوتی دارند؟
قبل از این‌که بخواهید برای حل این مشکل، از خدمات پزشکی در منزل استفاده کنید، بسیار مهم است که با تفاوت علائم این مشکل آشنا شوید. عفونت گوش در کودکان بسته به بخش درگیر می‌تواند در گوش خارجی، میانی یا داخلی رخ دهد. هر یک از این بخش‌ها علائم متفاوتی ایجاد می‌کنند و تشخیص دقیق ناحیه التهاب، برای انتخاب روش درمانی مناسب ضروری است.
شایع‌ترین نوع بیماری در کودکان، عفونت گوش میانی است، اما آشنایی با تفاوت نشانه‌های هر بخش به شما کمک می‌کند شدت مشکل را بهتر ارزیابی کنید:
- عفونت گوش خارجی (اوتیت خارجی): این نوع عفونت معمولا به دلیل ورود آب یا دستکاری مجرا ایجاد می‌شود. علائم اصلی آن شامل قرمزی و تورم لاله گوش، خارش شدید مجرا و احساس درد هنگام دست زدن یا کشیدن لاله گوش است.
- عفونت گوش میانی (اوتیت میانی): شایع‌ترین نوع عفونت پس از سرماخوردگی است که با درد ضربان‌دار، تب، احساس پری در سر، کاهش شنوایی موقت و گاهی خروج چرک از گوش همراه است.
- عفونت گوش داخلی (لابیرنتیت): این حالت شیوع کمتری دارد اما حساس‌تر است. علائم آن شامل سرگیجه شدید، عدم تعادل کودک هنگام نشستن یا راه رفتن، تهوع، استفراغ و کاهش شنوایی عمیق‌تر است.
شناخت این نشانه‌ها به شما کمک می‌کند تا نوع درگیری گوش کودک را بهتر توصیف کنید و اقدامات پزشکی لازم را سریع‌تر پیگیری نمایید.
چه زمانی برای علائم عفونت گوش کودک باید به پزشک متخصص اطفال مراجعه کنید؟
عفونت گوش در کودکان نباید نادیده گرفته شود، زیرا تاخیر در روند تشخیص و درمان می‌تواند منجر به آسیب به پرده گوش، اختلال شنوایی پایدار و گسترش عفونت به سایر بافت‌های سر شود. در بسیاری از موارد خفیف، علائم ممکن است طی چند روز بهبود یابند، اما حضور نشانه‌های هشداردهنده مستلزم ارزیابی تخصصی توسط پزشک است.
اگر نوزاد شما کمتر از ۶ ماه سن دارد، با مشاهده اولین نشانه‌های تب، بی‌قراری یا تغییر در الگوی شیر خوردن، باید فورا به پزشک مراجعه کنید، زیرا سیستم ایمنی نوزادان در این سن هنوز کامل نشده است. در کودکان بزرگ‌تر نیز بروز علائم شدید یا طولانی‌مدت نیازمند مداخله پزشکی فوری است. در صورت مشاهده شرایط زیر، مراجعه سریع به پزشک متخصص اطفال یا گوش، حلق و بینی ضروری است:
- تب بالاتر از ۳۸.۵ درجه سانتی‌گراد در نوزادان و کودکان
- تداوم درد، تب یا بی‌قراری کودک بیش از ۴۸ ساعت
- خروج هر نوع مایع شفاف، زرد، چرکی یا خونی از گوش
- تورم، التهاب، قرمزی یا احساس درد شدید در پشت لاله گوش
- کاهش محسوس شنوایی یا عدم واکنش کودک به صداهای پیرامون
- بروز سرگیجه، اختلال در حفظ تعادل هنگام راه رفتن یا بی‌حالی شدید
- سابقه پارگی مکرر پرده گوش یا ابتلا به عفونت‌های پیاپی
سخن پایانی
شناخت زودهنگام علائم عفونت گوش در کودکان و نوزادان، کلید پیشگیری از آسیب‌های شنوایی و تسکین سریع درد آن‌ها است. با توجه به نشانه‌های رفتاری مانند بی‌قراری، اختلال در شیر خوردن و دست زدن مداوم به گوش، می‌توانید بیماری را به‌موقع تشخیص دهید. همواره برای انتخاب روش درمانی مناسب از خوددرمانی پرهیز کرده و روند بهبود کودک را زیر نظر پزشک متخصص پیگیری نمایید.
برای اعزام پزشک متخصص به منزل، کافی است که همین حالا با کارشناسان ما در مجموعه یونا تماس بگیرید. به این ترتیب بعد از دریافت یک مشاوره تخصصی در این زمینه، در صورت نیاز اعزام پزشک متخصص به محل انجام می‌شود.
سوالات متداول
شایع‌ترین علت عفونت گوش در کودکان چیست؟
انسداد لوله استاش و تجمع مایع در گوش میانی پس از ابتلا به سرماخوردگی یا عفونت‌های ویروسی تنفسی، شایع‌ترین علت آن است.
آیا عفونت گوش در کودکان بدون مصرف آنتی‌بیوتیک درمان می‌شود؟
بله، بسیاری از عفونت‌های ویروسی گوش با استراحت و مصرف مسکن‌های مجاز ظرف چند روز خود‌به‌خود بهبود می‌یابند.
آیا کشیدن گوش توسط نوزاد همیشه نشانه عفونت است؟
خیر، رویش دندان، خارش، وجود جرم طبیعی یا عادت رفتاری نیز می‌تواند باعث کشیدن گوش توسط نوزاد شود.
