بهترین زمان برای انجام آزمایش های هورمونی

هورمون‌ها در تنظیم بسیاری از کارهای بدن، از چرخه قاعدگی و باروری تا خواب و سوخت‌وساز، نقش دارند. گاهی پزشک برای بررسی علائمی مانند خستگی، بی‌نظمی قاعدگی یا تغییرات وزن، آزمایش هورمونی تجویز می‌کند. بهترین زمان آزمایش هورمونی همیشه یکسان نیست. ساعت نمونه‌گیری، شرایط جسمی و روز چرخه قاعدگی می‌توانند در نتیجه اثر بگذارند. در این مقاله با آزمایش‌های هورمونی و زمان مناسب انجام آن‌ها آشنا می‌شوید.

آزمایش هورمونی چیست و چرا انجام می‌شود؟

هورمون‌ها مواد شیمیایی‌ هستند که غدد بدن تولید می‌کنند و از راه خون به اندام‌های مختلف می‌رسند. آن‌ها در تنظیم کارهایی مثل رشد، خواب، سوخت‌وساز، باروری، خلق‌وخو و چرخه قاعدگی نقش دارند. اگر مقدار یک هورمون کمتر یا بیشتر از حد معمول باشد، ممکن است بعضی از این کارکردها دچار تغییر شوند. در نتیجه آزمایش هورمون زنان و مردان برای بسیاری از افراد ضروری خواهد بود.

آزمایش هورمونی معمولا با گرفتن نمونه خون انجام می‌شود. در برخی موارد ممکن است پزشک آزمایش ادرار یا روش دیگری را هم درخواست کند. این آزمایش به پزشک کمک می‌کند مقدار هورمون‌های مشخصی را بررسی کند و آن را در کنار علائم، سابقه پزشکی و گاهی نتیجه آزمایش‌های دیگر بسنجد. با این حال بسیار مهم است که بهترین زمان آزمایش هورمونی را برای این کار انتخاب کنید.

پزشک ممکن است برای بررسی بی‌نظمی قاعدگی، مشکل در تخمک‌گذاری یا باروری، تغییرات غیرعادی وزن، خستگی مداوم، ریزش مو، جوش‌های شدید یا نشانه‌های اختلال تیروئید، آزمایش هورمونی تجویز کند. این آزمایش‌ها گاهی برای پیگیری روند درمان نیز انجام می‌شوند.

همه آزمایش‌های هورمونی در یک زمان انجام نمی‌شوند. برای بعضی از آن‌ها ساعت نمونه‌گیری یا روز چرخه قاعدگی اهمیت دارد و عواملی مثل استرس، خواب، داروها و بیماری هم می‌توانند بر نتیجه اثر بگذارند. به همین دلیل، زمان مناسب آزمایش تیروئید یا سایر انواع آزمایش‌های هورمونی را طبق دستور پزشک یا آزمایشگاه تنظیم کنید و نتیجه را خودتان به‌تنهایی تفسیر نکنید.

بهترین زمان برای انجام آزمایش‌های هورمونی مختلف

به طور کلی بهترین زمان آزمایش هورمونی به وع هورمون و دلیل درخواست آن بستگی دارد. بعضی آزمایش‌ها را می‌توان در هر روزی انجام داد، اما برای بعضی دیگر ساعت نمونه‌گیری یا روز چرخه قاعدگی مهم است. پیش از مراجعه، دستور پزشک یا آزمایشگاه را بررسی کنید. اگر شما هم قصد استفاده از خدمات آزمایش در منزل را دارید، بهتر است با زمان‌بندی‌های زیر آشنا شوید:

• FSH و LH: اگر برای بررسی چرخه قاعدگی یا باروری درخواست شده باشند، معمولا در روزهای دوم تا پنجم قاعدگی آزمایش می‌شوند. پزشک ممکن است با توجه به شرایط شما روز دیگری را مشخص کند.
• استرادیول: اغلب همراه FSH و LH و در روزهای ابتدایی چرخه اندازه‌گیری می‌شود. زمان دقیق به هدف آزمایش بستگی دارد.
• پروژسترون: برای بررسی تخمک‌گذاری، معمولا حدود هفت روز پیش از قاعدگی بعدی اندازه‌گیری می‌شود. بنابراین روز ثابتی مثل روز بیست‌ویکم برای همه مناسب نیست.
• پرولاکتین: معمولا نمونه‌گیری را صبح انجام می‌دهند؛ بهتر است پیش از آن کمی استراحت کنید.
• تستوسترون: اغلب صبح آزمایش می‌شود. زمان مناسب در زنان ممکن است به چرخه قاعدگی و نظر پزشک وابسته باشد.
• TSH و هورمون‌های تیروئیدی: معمولا در هر روزی از چرخه قاعدگی قابل آزمایش‌اند. بهتر است ساعت نمونه‌گیری را با توجه به دستور پزشک رعایت کنید.
• کورتیزول: چون مقدار آن در طول روز تغییر می‌کند، معمولا صبح زود اندازه‌گیری می‌شود.
• AMH: اغلب در هر روزی از چرخه قاعدگی قابل اندازه‌گیری است.

تاثیر ساعت آزمایش، شرایط بدن و چرخه قاعدگی بر نتیجه

مقدار بعضی هورمون‌ها در طول روز تغییر می‌کند. برای مثال، کورتیزول معمولا صبح بیشتر است. خواب ناکافی، استرس، ورزش سنگین و برخی داروها هم ممکن است روی نتیجه اثر بگذارند. در آزمایش‌هایی که به چرخه قاعدگی مربوط‌اند، روز نمونه‌گیری اهمیت دارد، چون سطح هورمون‌ها در روزهای مختلف چرخه یکسان نیست.

حتی نامنظم بودن قاعدگی می‌تواند زمان مناسب را تغییر دهد. برای اینکه نتیجه دقیق‌تر بررسی شود، دستور پزشک یا آزمایشگاه را درباره بهترین زمان آزمایش هورمونی، ناشتا بودن و مصرف داروها دنبال کنید و هنگام نمونه‌گیری، روز چرخه قاعدگی‌تان را به مسئول آزمایشگاه بگویید.

جدول زمان مناسب آزمایش هورمون‌ها و کاربرد هرکدام

اگر قصد انجام آزمایش هورمونی قبل از بارداری یا هریک از انواع آزمایشات هورمونی را دارید، اطلاعات جدول زیر می‌تواند به میزان زیادی به شما کمک کند:

قبل از آزمایش هورمونی چه آمادگی‌هایی لازم است؟

آمادگی لازم قبل از خدمات پاراکلینیکی به نوع آزمایش بستگی دارد. پیش از نمونه‌گیری، دستور پزشک یا آزمایشگاه را بخوانید و اگر درباره داروها یا زمان آزمایش مطمئن نیستید، از آن‌ها سوال کنید. در کنار انتخاب بهترین زمان آزمایش هورمونی باید به نکات زیر نیز توجه کنید:

• بررسی کنید که آزمایش به ناشتایی نیاز دارد یا نه؟
• داروها و مکمل‌های مصرفی‌تان را به پزشک یا مسئول آزمایشگاه اطلاع دهید.
• داروها را خودسرانه قطع یا کم‌وزیاد نکنید.
• برای آزمایش‌هایی که به چرخه قاعدگی وابسته‌اند، روز شروع قاعدگی را ثبت کنید.
• پیش از آزمایش پرولاکتین، از ورزش سنگین و موقعیت‌های پراسترس دوری کنید و کمی استراحت داشته باشید.
• اگر بیمار هستید یا شب قبل خواب کافی نداشته‌اید، به پزشک یا آزمایشگاه اطلاع دهید.
• برای آزمایش کورتیزول، ساعت نمونه‌گیری تعیین‌شده را رعایت کنید.
• اگر قرار است چند آزمایش انجام دهید، درباره ترتیب و زمان مناسب آن‌ها سوال کنید.

سخن پایانی

برای به‌دست‌آوردن نتیجه دقیق‌تر، آزمایش هورمونی را در زمان و شرایطی انجام دهید که پزشک یا آزمایشگاه تعیین کرده است. پیش از نمونه‌گیری، درباره ناشتایی، مصرف داروها و روز مناسب چرخه قاعدگی سوال کنید. چون زمان‌بندی هر آزمایش به هدف بررسی و شرایط بدنی شما بستگی دارد، نتیجه را بدون نظر پزشک تفسیر نکنید.

برای دریافت مشاوره تخصصی و استفاده از خدمات آزمایش در منزل، می‌توانید همین حالا با کارشناسان ما در مجموعه یونا تماس بگیرید. به این ترتیب، در اسرع وقت متخصصان ما به محل شما اعزام خواهند شد.

سوالات متداول